Zakwity glonów w Europie: rolnictwo i zanieczyszczenia zagrażają kąpielisku

Zakwity glonów w europejskich kąpieliskach wynikają przede wszystkim z nadmiaru azotu i fosforu, które trafiają do wody z pól uprawnych oraz z kanalizacji. Im więcej tych składników, tym szybciej rozrastają się glony, a te z kolei mogą ograniczać bezpieczne korzystanie z wody przez ludzi i zwierzęta.

Skąd biorą się zakwity glonów w europejskich wodach?

Glony rozwijają się najszybciej tam, gdzie woda jest bogata w substancje odżywcze i ciepła. Problem ma więc dwie strony: z jednej strony zanieczyszczenie, z drugiej warunki klimatyczne, które sprzyjają gwałtownemu wzrostowi. Eksperci od lat zwracają uwagę, że bez ograniczenia spływu biogenów z upraw żadne lokalne działania nie zatrzymają zakwitów na dłużej.

Jak rolnictwo wpływa na Mar Menor w Hiszpanii?

Mar Menor to największa słonowodna laguna Europy, położona w Hiszpanii. Zakwity glonów w tym akwenie gwałtownie nasiliły się w ciągu ostatniej dekady, a Hiszpania nadała lagunie status osoby prawnej już w 2022 roku. Kluczowe jest to, że rolnictwo odpowiada za ok. 85 proc. składników odżywczych, które docierają do wody, a źródła miejskie za resztę.

Wskaźnik	Wartość
Udział rolnictwa w składnikach odżywczych	ok. 85 proc.
Udział źródeł miejskich	reszta składników
Zebrane glony w I kwartale 2026	ponad 4 tys. ton
Program ratowania laguny	675 mln euro
Wydatkowano do końca 2025	ok. 16 proc. środków
Projekty ministerstwa środowiska Hiszpanii	8 projektów za ponad 11,5 mln euro

Dane te pokazują rozdźwięk między skalą problemu a tempem działań. Samo usuwanie zebranych glonów, rzędu kilku tysięcy ton w ciągu zaledwie kwartału, nie rozwiązuje przyczyny, którą jest dopływ składników z pól.

Ile pieniędzy trafiło już na ratowanie laguny?

Pakiet ratowania Mar Menor opiewa na 675 mln euro. Przy założeniu kursu orientacyjnie ok. 4,3 zł za euro to ok. 2,9 mld zł. Do końca 2025 roku wykorzystano jednak ok. 16 proc. tej kwoty, co oznacza, że większość środków wciąż czeka na realizację. Ministerstwo środowiska Hiszpanii sfinansowało natomiast osiem projektów o wartości ponad 11,5 mln euro, czyli około 49,5 mln zł.

Czy Lough Neagh i Bretania doświadczają podobnych problemów?

Nie tylko Hiszpania mierzy się z tym zjawiskiem. Lough Neagh w Irlandii Północnej to największe jezioro Wielkiej Brytanii, o powierzchni ok. 400 km², a zakwity pojawiają się tam każdego lata od 2023 roku. Jezioro zaopatruje w wodę pitną ok. 40 proc. mieszkańców regionu, więc skutki wykraczają daleko poza turystykę.

Badania wody z Lough Neagh wykazały obecność odchodów bydła, świń i ludzi, a w regionie szybko rośnie pogłowie drobiu (o ok. 1/3 od 2013 roku) i świń (o 74 proc. od 2013 roku). Dodatkowym czynnikiem są inwazyjne małże dreissena, obecne tam od początku lat 2000.

W Bretanii we Francji problem ma bardziej dramatyczny wymiar. Sałata morska, czyli glon nagromadzony na plażach, została powiązana z sześcioma zgonami od lat 80. XX wieku. Winowajcą okazał się siarkowodór powstający podczas rozkładu glonów, który stanowi zagrożenie dla dróg oddechowych.

Akwen	Rodzaj problemu	Kluczowa liczba
Mar Menor (Hiszpania)	Zakwity od ostatniej dekady, rolnictwo jako główne źródło	ok. 85 proc. składników z rolnictwa
Lough Neagh (Irlandia Płn.)	Zakwity od 2023 roku każdego lata	ok. 40 proc. wody pitnej regionu
Bretania (Francja)	Sałata morska i siarkowodór	6 zgonów od lat 80. XX w.

Dlaczego ciepłe morza zwiększają ryzyko zakwitów?

Temperatura wody to drugi wielki czynnik. Średnia temperatura Morza Śródziemnego osiągnęła w lipcu rekordowe 27,07°C, a maksymalne temperatury tego akwenu wzrosły o ok. 2°C, według analizy World Weather Attribution. Morza Europy Zachodniej odnotowały wzrost maksymalnych temperatur o ok. 1,4°C. Im cieplejsza woda, tym łatwiej glony się rozmnażają, a zakwity trwają dłużej.

Jak pisze w swoim materiale Euronews.com, biolog Pedro Luengo, rzecznik Ecologistas en Acción w Murcji, zauważa: „Ziemia nie jest w stanie tego wszystkiego przyjąć”. W europejskich kąpieliskach latem wprowadzono setki zakazów kąpieli, co pokazuje skalę zjawiska.

Co to oznacza dla Ciebie nad polskim morzem?

Zakwity glonów w Hiszpanii, Irlandii czy Francji nie są zjawiskiem odległym od polskich realiów. Mechanizm jest ten sam: nadmiar składników z rolnictwa i miast, połączony z ociepleniem wody, daje podatny grunt dla rozrostu glonów. Dla wypoczywających oznacza to, że przed wejściem do wody warto sprawdzać komunikaty o jakości wody i zwracać uwagę na oznaczenia zakazu kąpieli. Nie należy dotykać masowo wyrzuconych na brzeg glonów ani wdychać intensywnego zapachu gnijącej wody, zwłaszcza dzieciom i osobom z chorobami układu oddechowego. Z perspektywy czytelnika najważniejsze jest jednak to, że walka z zakwitami zaczyna się daleko od plaży, na polach i w systemach ściekowych.