Gatunki obce i inwazyjne w Bałtyku: skala zjawiska i zagrożenia
Ile gatunków obcych żyje w Bałtyku, jak tam trafiają i które z nich budzą największe obawy? Sprawdź, co warto wiedzieć przed wakacjami nad polskim morzem.
Gatunki obce i inwazyjne w Bałtyku to organizmy, które trafiły na obszar morza z powodu działalności człowieka, a część z nich zmienia dziś funkcjonowanie ekosystemu i wpływa na gospodarkę. Różnica między nimi jest istotna: gatunek obcy to każdy przybysz spoza naturalnego zasięgu, natomiast gatunek inwazyjny to taki, który dodatkowo wyrządza szkody środowisku lub stwarza problemy ludziom.
Ile gatunków obcych żyje w Bałtyku?
Według informacji przekazanych przez Dziennik Bałtycki w wywiadzie Macieja Krajewskiego z Haliną Kendzierską, ekspertką od gatunków obcych, w Bałtyku stwierdzono ponad 200 gatunków obcych. Ponad 130 z nich jest związanych z dnem, a ponad 70 utworzyło już stałą populację. Liczby te pokazują, że zjawisko nie ogranicza się do pojedynczych przypadków.
Szczególnie widoczny jest udział organizmów przy dnie. Około jednej trzeciej bezkręgowców żyjących w strefie dna to gatunki nierodzime, czyli takie, których pierwotnym miejscem nie są polskie wody.
| Gatunek | Miejsce występowania | Status według źródła |
|---|---|---|
| Racicznice (Dreissena) | Zalew Wiślany, Zalew Szczeciński | Inwazyjne, przy niskim zasoleniu |
| Racicznice | Zatoka Gdańska | Bardzo rzadkie, pojedyncze przypadki |
| Krab wełnistoszczypcy | Polska część Bałtyku | Mało liczny, brak dowodu inwazyjności |
| Żebropław Mnemiopsis | Bałtyk | Obecny, w znacznie niższych zagęszczeniach niż w Morzu Czarnym |
| Pirania | Jezioro Łebsko, kanały elektrowni | Obserwowana |
| Rogoża amerykańska (Marenzelleria sp.) | Osady dna | Zagrzebuje się głębiej, zwiększa warstwę tlenową osadów |
Jak gatunki obce trafiają do Bałtyku?
Głównym wektorem wprowadzania organizmów jest transport morski. Organizmy przenoszą się w wodach balastowych statków oraz przyczepione do kadłubów. To mechanizm, którego nie widać z brzegu, a który działa przez cały rok.
Drugą drogą jest działalność ludzi. Organizmy bywają wypuszczane do wody przez hodowców i akwarystów, także wtedy, gdy zostały sprowadzone nielegalnie. Część gatunków trafiła do morza celowo, jako pokarm dla ryb.
Które gatunki budzą największe obawy?
Najwyraźniejsze problemy odnotowano w zalewach. Racicznice są inwazyjne w Zalewie Wiślanym i Szczecińskim, gdzie sprzyja im niskie zasolenie wody. W Zatoce Gdańskiej występują natomiast bardzo rzadko.
Najgłośniejszym przypadkiem jest żebropław Mnemiopsis. Jego pojawienie się w Bałtyku wywołało obawy już w latach 2000. Dla porównania, w Morzu Czarnym ten gatunek doprowadził do drastycznego spadku liczby ryb. W Bałtyku żebropław jest obecny, ale w znacznie niższych zagęszczeniach.
Pirania, obserwowana m.in. w jeziorze Łebsko i kanałach elektrowni, pokazuje z kolei, że obce gatunki mogą pojawiać się także w wodach nieoczywistych dla turystów.
Czy każdy obcy gatunek szkodzi?
Nie. Rogoża amerykańska zagrzebuje się głębiej w osadach, dzięki czemu zwiększa warstwę tlenową dna. W głębszych rejonach Zatoki Fińskiej odnotowano z kolei poprawę warunków dla rodzimych gatunków. Wpływ obcych organizmów zależy więc od miejsca i konkretnego gatunku.
Ogólnie jednak gatunki obce konkurują z rodzimymi, a wiele z nich ma cechy dające im przewagę. To właśnie ta konkurencja decyduje o tym, czy przybysz stanie się zagrożeniem.
Jak ograniczać ryzyko na co dzień?
Najprostszym zabezpieczeniem jest dokładne mycie sprzętu wędkarskiego po każdym wyjściu na wodę oraz czyszczenie kadłubów łódek. Ten nawyk nie wymaga kosztów ani specjalistycznych narzędzi, a utrudnia przenoszenie organizmów z jednego akwenu do drugiego.
Co to oznacza dla Ciebie?
Jeśli wypoczywasz nad polskim morzem, zwłaszcza nad zalewami, warto zwracać uwagę na to, skąd pochodzi sprzęt, którego używasz w wodzie. Wędkarze i właściciele łodzi mają tu największy wpływ, bo ich działania mogą przenosić organizmy między akwenami. Nie wypuszczaj do wody zwierząt ani roślin z akwarium, nawet jeśli wydają się niegroźne. Jeśli zauważysz nietypowy gatunek w zalewie, rzece lub kanale, warto zgłosić obserwację odpowiednim służbom. Świadomość tych prostych zasad pomaga chronić ekosystem, od którego zależą rodzime ryby i cała lokalna gospodarka.
Na podstawie: Dziennik Bałtycki. Tekst opracowany redakcyjnie.