Żaglowce polskie: od mielizny do regat światowych

Polskie żaglowce mają bogatą historię sięgającą czasów, gdy morzem dowodzili doświadczeni żeglarze, a statki służyły zarówno celom szkoleniowym, jak i reprezentacji kraju na międzynarodowych regatach. Jednym z takich statków jest „Kapitan Głowacki” — jednostka, która przeszła drogę od wraku na mieliźnie do triumfatora światowych zawodów żeglarskich.

Jak statek wyłowiony z dna stał się brygantynę

Początki „Kapitana Głowackiego” sięgają 1945 roku, kiedy jego kadłub wyłowiono z mielizny w rejonie Świnoujścia. Zniszczoną jednostkę przewieziono do Stoczni Rybackiej w Gdyni, gdzie przeprowadzono gruntowną przebudowę. Statek przekształcono w kecz gaflowy i oddano do służby jako jednostka szkolna przy Szkole Rybołówstwa Morskiego.

W kolejnych latach jego historia przebiegała etapami. W 1967 roku trafił do ośrodka Ligi Obrony Kraju w Jastarni, gdzie służył edukacyjnym celom. Przełom nastąpił w 1975 roku, kiedy jednostkę przekazano Bractwu Żelaznej Szekli pod dowództwem kpt. Adama Jassera. Wówczas rozpoczęła się nowa era — statek zaczął regularnie pływać i uczestniczyć w rejsach żeglarskich.

Kolejny etap modernizacji przypadł na 1984 rok. W Stoczni Remontowej we Władysławowie przeprowadzono znaczący remont, podczas którego kecz gaflowy przekształcono w brygantynę — zmianę, która wpłynęła zarówno na jego zdolności żeglarskie, jak i wygląd. Dwa lata później, w 1986 roku, statek powrócił do pływania jako flagowy żaglowiec Polskiego Związku Żeglarskiego.

Międzynarodowe sukcesy i zmiana siedziby

Pierwszym znaczącym sprawdzianem dla odnowionego statku była regata Cutty Sark w 1989 roku na trasie Londyn-Hamburg. Dowodził nią kpt. Andrzej Straburzyński. Mimo że to był początek, statek szybko zyskał renomę wśród międzynarodowej społeczności żeglarskiej.

W 1995 roku zmieniono patrona jednostki, a trzy lata później, w 1997 roku, statek oficjalnie przyjął imię „Kapitan Głowacki” i bazę w Głównym Ośrodku Polskiego Związku Żeglarskiego w Trzebieży. Jego międzynarodowy prestiż rósł z każdym rokiem.

Punkt zwrotny nastąpił w 2014 roku, kiedy „Kapitan Głowacki” wygrał The Tall Ships Races — jedne z najbardziej prestiżowych regatowych zawodów dla dużych żaglowców. Zwycięstwo na trasie Harlingen-Esbjerg pod dowództwem kpt. Wojciecha Maleki ze Szczecina potwierdził rangę polskiego statku na arenie światowej.

Od stagnacji do powrotu na morze

Sukcesy nie trwały jednak bez przeszkód. W 2015 roku statek osiadł na dnie przy kei, czekając na remont, który wydawał się niemożliwy do sfinansowania. Przez kilka lat jednostka pozostawała w tym stanie, a jej przyszłość była niepewna.

Zwrot nastąpił w 2020 roku, gdy firma 3Oceans kupiła „Kapitana Głowackiego” za 150 tysięcy złotych. Nowy właściciel podjął się czteroletniego, kompleksowego remontu, który przywrócił statek do pełnej zdolności żeglarskiej. Prace trwały intensywnie, a rezultat okazał się satysfakcjonujący.

18 maja 2024 roku na maszcie „Kapitana Głowackiego” podniesiono banderę, symbolizując powrót jednostki do aktywnego żeglarstwa. Kilka miesięcy później, 9 listopada 2024 roku, statek przekroczył równik, a jego portem macierzystym został Szczecin. Dowodził nią kpt. Michał Bielski, kontynuując tradycję doświadczonych żeglarzy stojących na czele tej jednostki.

Etap historii	Rok	Zdarzenie	Miejsce
Wyłowienie	1945	Kadłub podniesiony z mielizny	Świnoujście
Przebudowa	1945	Przekształcenie w kecz gaflowy	Stocznia Rybacka, Gdynia
Szkolenie	1945–1967	Służba w Szkole Rybołówstwa Morskiego	Gdynia
Edukacja	1967–1975	Ośrodek Ligi Obrony Kraju	Jastarnia
Aktywizacja	1975–1984	Pływy Bractwa Żelaznej Szekli	Polska
Modernizacja	1984	Remont i przekształcenie w brygantynę	Stocznia Remontowa, Władysławowo
Powrót	1986	Flagowy żaglowiec PZŻ	Trzebież
Międzynarodowe starty	1989–2014	Regaty Cutty Sark, The Tall Ships Races	Europa
Stagnacja	2015	Osiadł na dnie	Polska
Remont prywatny	2020–2024	Czteroletnią odbudowa	Polska
Nowy etap	2024	Powrót do żeglarstwa	Szczecin

Spór o przyszłość polskich żaglowców

Historia „Kapitana Głowackiego” splata się z szerszą dyskusją o przyszłości polskich żaglowców. Szczególnie ważny jest temat „Daru Młodzieży” — statku, który aktualnie bazuje na Nabrzeżu Pomorskim w Gdyni. Szczecin proponuje przeniesienie tej jednostki do swojego portu, konkretnie przy Łasztowni. Ten spór odzwierciedla napięcie między polskimi portami o dostęp do prestiżowych jednostek żeglarskich i związane z tym korzyści turystyczne oraz edukacyjne.

Polska ma bogatą tradycję budowy i eksploatacji żaglowców. W szczecińskich Zakładach Szkutniczych Ligi Przyjaciół Żołnierza zbudowano 14 jachtów typu Conrada II, z których przetrwały trzy: „Jarl”, „Elem” i „Boruta”. Te jednostki stanowią świadectwo polskiego kunsztu żeglarskiego i inżynierii morskiej.

Co to oznacza dla polskiego żeglarstwa

Powrót „Kapitana Głowackiego” do aktywnego żeglarstwa symbolizuje możliwość ratowania i modernizacji zabytkowych jednostek poprzez zaangażowanie prywatnych inwestorów. Czteroletnią remont za kwotę 150 tysięcy złotych pokazuje, że nawet poważnie zniszczone statki mogą wrócić do służby. Dla turystyki morskiej i promocji polskich portów oznacza to dodatkową atrakcję — statek z bogatą historią i międzynarodowymi sukcesami przyciąga uwagę żeglarzy i entuzjastów morza z całego świata.

Jednocześnie spór o „Daru Młodzieży” wskazuje na potrzebę skoordynowanej strategii dotyczącej przyszłości polskich żaglowców. Decyzje o lokalizacji takich jednostek mają znaczenie nie tylko dla portów, ale również dla edukacji morskiej i promocji Polski jako kraju żeglarskiego na arenie międzynarodowej.