Zakwity glonów w Europie: rolnictwo i ścieki pod lupą

Zakwity glonów w europejskich kąpieliskach i jeziorach wynikają przede wszystkim z nadmiaru składników odżywczych, które trafiają do wody z pól, ferm i oczyszczalni, a naukowcy wskazują na to jako główną przyczynę problemu.

Skąd bierze się nadmiar składników w wodzie?

Naukowcy wymieniają kilka źródeł zanieczyszczeń: chemikalia, ścieki, nawozy oraz gnojowicę z przemysłowych ferm. Wszystkie te substancje dostarczają azotu i fosforu, które działają jak pożywka dla glonów. Gdy tych związków przybywa, glony rozrastają się w krótkim czasie i tworzą gęste zakwity.

Jakie zagrożenie niosą zakwity dla zdrowia?

Glony mogą wywoływać u ludzi nudności, wymioty i wysypki. Dotyczy to zarówno osób, które wchodzą do wody, jak i tych, które mają z nią kontakt przy brzegu. Problem bywa podstępny, bo zielonkawa woda nie zawsze wygląda groźnie, a zakwit może pojawić się nagle.

Czy wysoka temperatura wody sprzyja glonom?

Tak, ciepło przyspiesza wzrost glonów. Dane zebrane przez World Weather Attribution wskazują, że ocieplenie Morza Śródziemnego spowodowane przez człowieka sięga około 2°C, a w przypadku mórz Europy Zachodniej jest to około 1,4°C. W lipcu średnia temperatura Morza Śródziemnego osiągnęła rekordowe 27,07°C. Im cieplejsza woda, tym łatwiej glony wykorzystują dostępne składniki odżywcze.

Mar Menor: laguna walcząca z glonami

Mar Menor w Hiszpanii to największa słonowodna laguna w Europie. Hiszpański rząd nadał jej status osoby prawnej w 2022 roku, co miało podkreślić potrzebę jej ochrony. Z rolnictwa pochodzi około 85 procent biogenów, które dostają się do tego akwenu.

Wzrost glonów obserwowano w ostatniej dekadzie, a w pierwszym kwartale 2026 roku usunięto z laguny ponad 4 tys. ton tej biomasy. Rybak Rubén Albaladejo mierzył temperaturę wody, która osiągnęła 30°C.

Wskaźnik	Wartość
Udział rolnictwa w dopływie składników odżywczych	ok. 85 proc.
Status osoby prawnej dla laguny	2022
Usunięte glony w I kwartale 2026	ponad 4 tys. ton
Temperatura wody (relacja rybaka)	30°C
Krajowy program odnowy	675 mln euro
Wydatki do końca 2025	ok. 16 proc.
Projekty ministerstwa środowiska	8 projektów, ponad 11,5 mln euro

Z tabeli widać, że programy naprawcze są kosztowne, a większość zaplanowanych środków wciąż czeka na wykorzystanie. To ważna lekcja dla innych regionów: ochrona wody to proces wieloletni.

Lough Neagh: sinice i zmiany w ekosystemie

Lough Neagh w Irlandii Północnej to największe jezioro Wielkiej Brytanii. Zajmuje powierzchnię prawie 400 km² i dostarcza około 40 proc. wody pitnej regionu. Od 2023 roku sinice pojawiają się tu każdego lata.

Ekosystem jeziora też się zmienił. Spadła liczba pstrągów i węgorzy, a od lat 2000. rozprzestrzeniają się inwazyjne małże zebra. Raport z 2024 roku wskazał, że około 61 proc. fosforu pochodzi z rolnictwa, a 29 proc. ze ścieków.

W tym samym regionie pogłowie drobiu zwiększyło się o około jedną trzecią, a trzody chlewnej o 74 proc. od 2013 roku, kiedy zaczęto realizować plany rozwoju. Badacze znaleźli w wodzie ślady odchodów bydła, świń i ludzi, co pokazuje, jak wiele źródeł zanieczyszczeń działa jednocześnie.

Co mówią eksperci o ochronie wód?

Euronews.com przytacza słowa profesora Robbiego McDonalda z Biura Ochrony Środowiska (OEP): „Zanieczyszczenia składnikami odżywczymi pochodzące zarówno z rolnictwa, jak i ze ścieków muszą być ograniczane równolegle, jeśli jakość wody ma się poprawić”.

Raport OEP z kwietnia wskazuje z kolei, że obowiązujące przepisy wymagają wzmocnienia i konsekwentniejszego egzekwowania.

Co to oznacza dla Ciebie?

Jeśli planujesz wypoczynek nad wodą, sprawdzaj komunikaty dotyczące kąpielisk i nie wchodź do wody, w której widać zielonkawe osady lub piankę. Osoby z wrażliwą skórą i dzieci powinny po kąpieli dokładnie spłukać ciało czystą wodą. Zwierzęta domowe trzymaj z dala od zakwitów, bo kontakt z nimi jest szczególnie ryzykowny.

Nad polskim Bałtykiem warto śledzić oficjalne ostrzeżenia służb sanitarnych przed sezonem i w jego trakcie. Zakwity są zjawiskiem, które może się powtarzać w ciepłe lata, dlatego najlepszą ochroną jest zachowanie ostrożności i szybkie reagowanie na komunikaty.